خود را براى اعمال نفوذهاى شيطانى از دست داده‌اند . يكى از تغييراتى كه داده شده اينست كه براى ثبت ازدواج و طلاق ، ادارات و دفاتر رسمى دولتى باز شده است . در اين كار هاى متجددانه از تركيه تقليد شده . شاه اصرار در استعمال كلاه لبه‌دار جديد معروف به كلاه پهلوى كه ظاهرا بسيار منفور است دارد . استعمال وسائل نقليهء موتورى به نسبت عجيبى رو بافزايش است . حقيقتا حتى اشخاص بىچيز هم شروع به مسافرت كرده‌اند و در نتيجه از قبل از جنگ اميد بيشترى براى آتيه ميتوان داشت . آيا اوضاع فعلى باعث رضايت دهاقين و رعايا خواهد شد يا خير مورد شك است ، ولى به نظر ميرسد كه ماشين ، تأثير عظيمى بمراتب بيش از هراختراع ديگرى در آتيهء ايران خواهد داشت . الغاء قرارداد ايران و انگليس 1921 وقتى طبع دوم اين كتاب انتشار يافت سرنوشت قرارداد ( 1919 ) ايران و انگليس هنوز معلوم نبود ، ولى نشانه‌هاى شومى هم ظاهر شده و به نسبتى كه ماهها ميگذشت احساسات برعليه قرارداد افزوده ميشد . سپهدار كار را به جائى رساند كه تاريخ 29 فوريه 1921 را براى افتتاح مجلس تعيين نمود . فرداى آن روز رضا خان حكومت را بدست گرفته و اعضاى كابينهء سپهدار را توقيف كرد . در 26 فوريه درست همان روزيكه قرارداد ايران و روس در مسكو به امضاء رسيد كابينهء جديد الغاء قرارداد را اعلام داشت . هيچ چيز در اينموقع كه بيش از اين شكست قابل ملاحظه باشد وجود نداشت . مجلس از اين تصميم كابينه پشتيبانى كرده و در تمام مدت جلسه نسبت به انگلستان ابراز خشونت و خصومت به عمل آمد . لرد كرزون واضع قرارداد بشدت شكست خود را حس كرد و بقول نويسندهء شرح حالش « بر آرزوهاى تباه شدهء خويشتن نماز وحشت غم‌انگيزى بجا آورد . » « 1 » همانطور كه قبلا نيز شرح دادم « 2 » ايرانيان قرارداد روس و انگليس را در حكم تقسيم ايران بين دو نيروى رقيب ميدانستند . در اين عقيده سببى هم در كار بود كه موافقت و سازشى كه در 1915 ميان روس و انگليس به عمل آمد آن را تقويت كرد . بموجب اين سازش دست روسيه در نقطهء خودش بازگذاشته شد و سپس قرار شد روسيه هرچه را صلاح

--> ( 1 ) - زندگانى لرد كرزون ازارل رونالدشى ( Earl Ronaldshay ) جلد سوم صفحهء 223 ( مؤلف ) ( 2 ) - مجلد حاضر صفحهء 583 و 584 ( مؤلف )